Piątek 14:5326.05.2017

DZIŚ SĄ IMIENINY: Filipa, Pauliny, Eweliny

 
Związek Gmin Radomka
Witamy na naszej nowej stronie internetowej Związku Gmin Radomka.
 
 

Przytyk

Gmina Przytyk: www.przytyk.pl

Gmina Przytyk położona jest w województwie mazowieckim (powiat radomski), nad rzeką Radomką w odległości 17 km od Radomia, a jej siedzibą jest miejscowość Przytyk. Przez gminę przebiegają drogi wojewódzkie nr 723 i 724., jej powierzchnia wynosi 134,37km², jednakże zamieszkuje ją tylko 7 166 osób.

Od zarania dziejów Przytyk dziedziczyli Podlodowscy herbu Janina. Pierwszą siedzibą tej rodziny był Zameczek (dawniej Ostrów). Miasto Przytyk zostało założone w 1333r. przez Piotra z Podlodowa. Rodzina Podlodowskich miała bardzo duży udział w rozwoju Przytyka. Staraniem Jana Podlodowskiego z Przytyka, który był kasztelanem żarnowickim i dworzaninem króla Kazimierza Jagiellończyka w 1488r. Przytyk otrzymał przywilej organizowania dwóch dorocznych jarmarków i cotygodniowych targów w poniedziałki. Przywilej ten został nadany przez króla Kazimierza Jagiellończyka na sejmie w Radomiu.

Tradycja cotygodniowych targów poniedziałkowych przetrwała do dziś przez ponad 500 lat. Duży wypływ na handlową atrakcyjność Przytyka miało jego ówczesne położenie, gdyż leżał on na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych. Tu przecinały się: Trakt Królewski zwany też Traktem Mazowieckim (Warszawa – Kraków) z Traktem Wielkopolskim (Lublin – Poznań). Skrzyżowanie to było zwane środkiem lub leż Pępkiem Europy. Atrakcyjne położenie Przytyk utracił w 1834r, kiedy wybudowana została szosa od Szydłowca przez Radom do Białobrzegów. Wówczas to dotychczasowy transport przeniósł się na nową drogę.

Poza rodziną Podlodowskich w historię Przytyka wpisała się również słynna rodzina Kochanowskich z Sycyny. Początek Kochanowskich nastąpił w XVI w. od ślubu słynnego poety Jana Kochanowskiego z Dorotą Podlodowską z Przytyka. Ślub odbył się w 1570r. w Przytyku. W następstwie Przytyk stał się na długie lata własnością rodową Kochanowskich, W 1835r. Kochanowscy za udział w powstaniu listopadowym utracili prawa do Przytyka. Dzieje miejscowości to na przemian czas rozwoju i niepokojów, nękających miasto klęsk pożarów i rabunków w czasie wojen. Najcenniejsze przedmioty zostały zrabowane w czasie potopu szwedzkiego. W 1701r. Karol XI, król szwedzki, przechodził przez Przytyk, udając się na wyprawę przeciwko Augustowi 11, w Przytyku 11 sierpnia 1831r. walczyły oddziały Wirtenberga z oddziałami polskimi. Niszczony wojnami w XVII w. i ogromnym pożarem w 1795r., tracił na znaczeniu.

przytykPrawa miejskie Przytyk utracił w 1869r. Od XVII wieku w Przytyku rozwijało się osadnictwo żydowskie. Na początku XX w. Żydzi stanowili ponad 80 proc. ogółu mieszkańców Przytyka. 9 marca 1936r. Doszło do starć ulicznych zwanych pogromem Żydów. W czasie II wojny światowej Niemcy wysiedlili około 2700 Żydów do gett w Szydłowcu i Przysusze. W 1912r. Przytyk i okolice zamienione zostały w poligon niemiecki. Zburzono wówczas wszystkie budynki z wyjątkiem kościoła, jednak 8 września 1944r. gestapowcy odkryli pod podłogą kościoła schowek z bronią. Wydano wówczas rozkaz jego zburzenia, któremu sprzeciwili się katoliccy żołnierze austriaccy. Ponadto zbliżający się front i coraz częstsze akcje partyzanckie uniemożliwiły plan zburzenia. Na ziemi przytyckiej zachowało się kilka zabytkowych miejsc i obiektów. W samym Przytyku obejrzeć można wybudowany w latach 30. XXw. kościół murowany w stylu barokowo-renesansowym projektu architekta warszawskiego Stefana Szyllera. W prezbiterium tegoż kościoła pod wezwaniami Znalezienia Krzyża świętego malarz Jan Henryk Rożen namalował obraz ".Znalezienie Krzyża świętego". Obraz umieszczony jest zamiast nadścienia głównego ołtarza. Ze względu na właściwą sobie symbolikę i oryginalne miejsce jest jedyną osobliwością świątyni.

studnia w przytykuW miejscowości Oblas znajduje się dwór z XIXw., niestety w dużym stopniu zdewastowany, jest tam również zabytkowy spichlerz. W odległości 5km od Przytyka w miejscowości Zameczek usytuowany jest dwór z połowy XIXwieku projektu Franciszka Marii Lanciego. Najprawdopodobniej najstarszą budowlą w okolicy jest wybudowany w 1420r. kościół pod wezwaniem świętego Wawrzyńca we Wrzosie, rozbudowany na początku XXw. W Przytyku na cmentarzu przy kościele parafialnym znajdują się cztery kamienne płyty z XVIw. Poświęcone są m.in. Katarzynie Bialaczowskicj. żonie Wawrzyńca Podlodowskiego, oraz Lupie Podlodowskicmu, teściowi poety Jana Kochanowskiego.

Przy kościele stoi również kamienny pomnik z amforą na szczycie. Jest to pomnik nagrobny Ignacego Dzianeta (zm. 1827r), sędziego pokoju powiatu radomskiego. W dzielnicy Piaski mieści się cmentarz żydowski, na którym zachowało się jeszcze kilka płyt nagrobnych. To jedyny ślad po licznej tutaj przed II wojną światową mniejszości żydowskiej. Staraniem lokalnej społeczności powołane zostało Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Przytyckiej, które wydaje własny biuletyn „Ziemia Przytycka”.

przytykTeraźniejszość to przede wszystkim wciąż rozwijająca się uprawa papryki i związane z nią Ogólnopolskie Targi Papryki, skupiające producentów i handlowców tego warzywa oraz rzesze odwiedzających. Atrakcyjność gminy wrosła wraz z oddaniem do użytku zbiornika wodnego w Domaniowie, jego powierzchnia przekracza 500ha. Przez gminę prowadzą liczne szlaki rowerowe, których powstanie zainicjował Związek Gmin Radomka, który ma siedzibę w Przytyku. W gminie powstają pierwsze gospodarstwa agroturystyczne skupione w Stowarzyszeniu Gospodarstw Agroturystycznych Zalew Domaniów. Przytyk to również gminne centrum oświatowe, poza szkołą podstawową i gimnazjum jest tu również liceum ogólnokształcące. Do ważniejszych zakładów pracy funkcjonujących w gminie zaliczyć można m. in.: – Zakład Drzewny Gajewski – producent parkietów, mozaiki i innych wyrobów z drewna – Zakład Mięsny TED – producent wędlin. – Hurtownia okien i materiałów budowlanych OKNO-BUD – AGROBARD – dealer ciągników i maszyn rolniczych.


samorzad wojewodztwa mazowieckiego stowarzyszenie razem dla radomki portal turystyczny w dolinie radomki interaktywna mapa tras rowerowych noclegi album